Okresowe kontrole szczelności mają znaczący wpływ na ilość emitowanych do atmosfery F-gazów – możemy zlokalizować nieszczelności i je naprawić, zanim cały czynnik chłodniczy ulegnie niekontrolowanej emisji do atmosfery. Nowe rozporządzenie UE nr 2024/573 kładzie nacisk na redukcję emisji F-gazów, m.in. rozszerzając katalog urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła podlegających obowiązkowi rejestracji i kontroli szczelności. W odniesieniu do tych urządzeń nowe obowiązki dotyczą – inaczej niż wcześniej – także substancji wymienionych w sekcji I załącznika II do rozporządzenia. Pełen wykaz substancji podlegających rozporządzeniu znajdziemy w załącznikach I, II, III.
Nowe rozporządzenie obowiązuje od 11 marca 2024 r. w całej UE i choć w grudniu 2025 r. nadal nie ma nowej polskiej ustawy F-gazowej, należy bezpośrednio stosować wytyczne nowego rozporządzenia, w tym art. 5, który wymaga od operatorów i producentów kontroli szczelności urządzeń stacjonarnych (klimatyzacyjnych, chłodniczych, organicznych obiegów Rankine’a i pomp ciepła, a także urządzeń ppoż. i rozdzielnic elektrycznych, które jednak regulują odrębne wytyczne) zawierających F-gazy:
- wymienione w załączniku I w ilości co najmniej 5 ton ekwiwalentu (teqv) CO2 lub
- wymienione w sekcji 1 załącznika II w ilości co najmniej 1 kg.
Obowiązek ten nie dotyczy urządzenia oznakowanych jako hermetycznie zamknięte i zawierających mniej niż 10 teqv CO2 F-gazów wymienionych w załączniku I albo mniej niż 2 kg F-gazów wymienionych w sekcji I załącznika II. Odstępstwo dotyczy też urządzeń oznaczonych jako hermetycznie zamknięte, zainstalowanych w budynkach mieszkalnych i zawierających mniej niż 3 kg F-gazów. Pierwszą kontrolę szczelności należy przeprowadzić natychmiast po oddaniu urządzenia do eksploatacji, a częstotliwość kolejnych kontroli zależy od rodzaju i ilości substancji w urządzeniu, szczegóły przedstawia tabela 1.
Operator urządzeń podlegających kontroli szczelności ma obowiązek prowadzić odpowiednią dokumentację zawierającą m.in. informacje o przeprowadzonych kontrolach szczelności, którą należy przechowywać przez co najmniej 5 lat od wyprodukowania, wprowadzenia do obrotu, dostarczenia lub otrzymania urządzenia i udostępniać właściwym organom państwowym lub KE na ich wniosek.
Kontrolę szczelności urządzeń stacjonarnych może przeprowadzić osoba posiadająca certyfikat F-gazowy odpowiedniej kategorii.
Kontrole szczelności są też ostatecznym etapem naprawy nieszczelnego urządzenia. Od 11 marca 2024 r. po naprawie nieszczelności urządzenia stacjonarnego należy wykonać obowiązkową dodatkową kontrolę szczelności nie później niż po miesiącu, ale nie wcześniej niż po 24 godzinach po wykonanej naprawie.
Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia UE nr 1516/2007 kontrolę szczelności można wykonać metodą bezpośrednią lub pośrednią. Bardzo popularnym rozwiązaniem ze względu na kompaktową budowę są ręczne detektory (wykrywacze) nieszczelności, należące również do obowiązkowego wyposażenia firmy serwisowej posiadającej certyfikat dla przedsiębiorcy. Detektor nieszczelności podlega obowiązkowi weryfikacji kalibracji przynajmniej raz na 12 miesięcy, a jego czułość musi wynosić przynajmniej 5 g/rok. Co ważne, do obsługi palnych czynników chłodniczych możemy potrzebować innego detektora.
Kontrole wykrywaczy muszą odbywać się w laboratoriach wyposażonych w odpowiednie symulatory wycieku gazu. Kontrole takie wykonuje m.in. laboratorium wzorcujące PROZON Fundacji Ochrony Klimatu. Potwierdzeniem pozytywnego wyniku kontroli jest otrzymanie świadectwa kontroli detektora, zawierające numer seryjny skontrolowanego wykrywacza nieszczelności. Zaleca się także częste sprawdzanie stanu baterii oraz przechowywanie urządzenia zgodnie z zaleceniami producenta.
