Branża HVACR w nowej rzeczywistości: certyfikacja, bezpieczeństwo i czynniki alternatywne W latach 2022-2024 w Polsce zrealizowano niemal 430 000 inwestycji z pompami ciepła. W zdecydowanej większości przypadków, instalacje te zostały wyposażone w powietrzne pompy ciepła, które działają na fluorowanych czynnikach chłodniczych, znanych jako F-gazy. Rozwiązania te, choć popularne, od lat podlegają coraz bardziej restrykcyjnym przepisom związanym z wpływem zastosowanych w nich czynników chłodniczych na zmiany klimatyczne. Wprowadzono regulacje […]

Branża HVACR w nowej rzeczywistości: certyfikacja, bezpieczeństwo i czynniki alternatywne

W latach 2022-2024 w Polsce zrealizowano niemal 430 000 inwestycji z pompami ciepła. W zdecydowanej większości przypadków, instalacje te zostały wyposażone w powietrzne pompy ciepła, które działają na fluorowanych czynnikach chłodniczych, znanych jako F-gazy. Rozwiązania te, choć popularne, od lat podlegają coraz bardziej restrykcyjnym przepisom związanym z wpływem zastosowanych w nich czynników chłodniczych na zmiany klimatyczne. Wprowadzono regulacje prawne mające na celu ograniczenie stosowania tych substancji, także pomp ciepła opartych na F-gazach.

Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 517/2014, instalatorzy pomp ciepła zobowiązani są do posiadania specjalistycznych certyfikatów F-gazowych, a wielu użytkowników musi rejestrować eksploatowane urządzenia w Centralnym Rejestrze Operatorów  (CRO) oraz przeprowadzać regularne kontrole szczelności instalacji.

Rozporządzenie 2024/573 które weszło w życie 11 marca 2024 wprowadza zmiany w zakresie wymaganych kwalifikacji personelu technicznego obsługującego urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne oraz pompy ciepła.

Państwa członkowskie pracują nad dostosowaniem przepisów krajowych do regulacji UE, które wyodrębniają następujące kategorie certyfikatów:

• certyfikat A1 poświadczający, że posiadacze mogą wykonywać określone czynności w odniesieniu do fluorowanych gazów cieplarnianych i węglowodorów;
• certyfikat A2 poświadczający, że posiadacze mogą wykonywać określone czynności w odniesieniu do fluorowanych gazów cieplarnianych i węglowodorów, ograniczone do urządzeń o wielkości napełnienia wynoszącej poniżej 3 kg lub poniżej 6 kg, w przypadku systemów hermetycznie zamkniętych, które są oznakowane jako takie;
• certyfikat B poświadczający, że posiadacze mogą wykonywać określone czynności w odniesieniu do dwutlenku węgla (CO₂);
• certyfikat C poświadczający, że posiadacze mogą wykonywać określone czynności

w odniesieniu do amoniaku (NH₃);

• certyfikat D poświadczający, że posiadacze mogą wykonywać odzysk fluorowanych gazów cieplarnianych ze stacjonarnych urządzeń chłodniczych, urządzeń klimatyzacyjnych, pomp ciepła oraz agregatów chłodniczych samochodów ciężarowych chłodni i przyczep chłodni w przypadku urządzeń zawierających mniej niż 3 kg fluorowanych gazów cieplarnianych lub mniej niż 6 kg w przypadku systemów hermetycznie zamkniętych, które są oznakowane jako takie;
• certyfikat E poświadczający, że posiadacze mogą wykonywać kontrolę szczelności pod warunkiem, że taka czynność nie wiąże się z otwarciem obiegu chłodniczego zawierającego fluorowane gazy cieplarniane.

Kolejna istotna zmiana dotyczy ważności wydanych certyfikatów, które do tej pory były bezterminowe. Istniejące certyfikaty i zaświadczenia o ukończeniu szkolenia są ważne, ale osoby je posiadające muszą wziąć udział w kursie lub zdać ponownie egzamin po raz pierwszy w ciągu max. 5 lat od wejścia w życie rozporządzenia. Obowiązkowe będzie również przedłużenie certyfikatów raz na 7 lat. W programach szkoleń/egzaminów mają się pojawić dodatkowo naturalne alternatywy dla HFC i kwestie efektywności energetycznej. Bardziej szczegółowe wytyczne będą znane dopiero po wejściu w życie polskich aktów prawnych.

Lista urządzeń objętych obowiązkiem okresowej kontroli szczelności została rozszerzona o agregaty chłodnicze zainstalowane w lekkich pojazdach chłodniach, kontenerach intermodalnych oraz wagonach kolejowych. Ponadto kontrola szczelności jest wymagana również w odniesieniu do  systemów klimatyzacji i pomp ciepła w pojazdach ciężkich (heavy-duty), van’ach, maszynach rolniczych, górniczych, budowlanych, pociągach, metrze, tramwajach i samolotach. W przypadku systemów klimatyzacyjnych w urządzeniach ruchomych wystarczające będzie zaświadczenie o odbyciu szkolenia oraz nie będzie obowiązywał harmonogram kontroli szczelności jeśli będą one objęte okresowymi przeglądami uwzględniającymi kontrolę szczelności. Obowiązek kontroli szczelności w odniesieniu do urządzeń ruchomych poza agregatami chłodniczymi na samochodach chłodniach (masa>3,5t) i przyczepach chłodniach obowiązek kontroli szczelności rozpocznie się po 3 latach od wejścia w życie Rozporządzenia.

Coraz bardziej restrykcyjne przepisy w odniesieniu do F-gazów, powodują zwiększenie udziałów rynkowych urządzeń napełnionych czynnikami alternatywnymi. Znaczną część stanowią urządzenia napełnione czynnikami palnymi i łatwopalnymi.

Praca z układami chłodniczymi napełnionymi palnymi czynnikami chłodniczymi, to zwiększony poziom ryzyka. Pracując z substancjami tej grupy powinniśmy zachować szczególną ostrożność. Mając na uwadze bezpieczeństwo techników i użytkowników instalacji, Fundacja PROZON we współpracy z IGLOO, opracowała autorskie szkolenia, które kompleksowo przygotują techników do instalacji pomp ciepła i bezpiecznej obsługi urządzeń napełnionych gazami palnymi.

W pierwszym module szkolenia omawiane są zasady poprawnego i bezpiecznego montażu monoblokowej propanowej pompy ciepła.  Szkolenie zawiera specjalistyczny zakres nadający uczestnikom autoryzację firmy IGLOO. Uczestnicy dowiedzą się na jak prawidłowo wykonać instalację hydrauliczną i elektryczną, jakie są wymagania producenta w tych obszarach dla zapewnienia prawidłowej pracy urządzenia i zachowania gwarancji. Ponadto poznają wymagania i zalecenia w zakresie stosowania zbiorników buforowych, zasobników CWU, oraz sposoby współpracy ze szczytowymi źródłami ciepła. Moduł ten zawiera szczegółowe informacje o konfiguracji urządzeń oraz rekomendowane sposoby zapewnienia ochrony przeciwzamrożeniowej.

Integralnym elementem szkolenia jest zaawansowana praktyka w zakresie bezpiecznego odzysku czynników palnych. Uczestnicy szkolenia będą mieli okazję zapoznać się z najnowszymi technologiami, właściwościami czynników chłodniczych oraz środkami ochrony, które są niezbędne do minimalizowania ryzyka związanego z pracą z czynnikami palnymi. Praktyczne ćwiczenia pozwolą na doskonalenie umiejętności w zakresie bezpiecznego obchodzenia się z tymi substancjami podczas wykonywania instalacji, konserwacji, serwisowania oraz kontroli szczelności, co stanowi kluczowy aspekt zapewniający nie tylko przestrzeganie norm prawnych, ale również ochronę zdrowia i życia ludzi.

W celu zapewnienia najwyższej jakości szkoleń, do części praktycznej szkolenia wykorzystano pompę ciepła MultiTherma marki IGLOO. Wszystkie pompy ciepła MultiTherma produkowane są z najwyższej jakości komponentów w oparciu o naturalny, czynnik roboczy R290 (Propan). Są to urządzenia typu monoblok, z możliwością konfiguracji jako hydro-split. Urządzenia te charakteryzują się wieloma nowatorskimi rozwiązaniami m.in. wielopunktowym wtryskiem czynnika do parownika, trójstopniowym systemem dochładzania czynnika, co znacząco poprawia ich efektywność energetyczną. Ponadto MultiThermy charakteryzują się też wyjątkowo funkcjonalną aplikacją, umożliwiającą zdalne monitorowanie i sterowanie pracą pompy ciepła, co zapewnia wygodę zarówno użytkownikowi, jak i serwisowi. Serwis w przypadku usterki może poprzez komunikację z pompą ciepła zdalnie zdiagnozować wszelkie nieprawidłowości pracy naniesione na czytelne wykresy, a w przypadku uszkodzenia któregoś komponentu uszkodzony element sygnalizowany jest automatycznie na rysunku 3D urządzenia, wskazując miejsce gdzie wymagana jest interwencja serwisanta.

IGLOO zadbało w najdrobniejszych szczegółach o komfort i bezpieczeństwo użytkowników pomp ciepła. Producent pozwala swoim urządzeniom na regulację wydajności w niezwykle szerokim zakresie od 100 do 15%. Taki zakres regulacji jest niespotykany wśród konkurencyjnych urządzeń  na rynku i przekłada się na bardzo elastyczne dopasowanie się tych pomp ciepła do zmiennych obciążeń cieplnych budynków, co w praktyce oznacza brak częstych załączeń i wyłączeń sprężarki przy wyższych temperaturach zewnętrznych, czyli brak tzw. taktowania w okresach przejściowych.

Połączenie wieloletniego doświadczenia szkoleniowego Fundacji PROZON oraz nowoczesnych technologii IGLOO, pozwoliło stawić czoło dynamicznie rosnącym potrzebom branży chłodnictwa i klimatyzacji.

Gdy nie było jeszcze polskiej ustawy F-gazowej, Fundacja PROZON pomagała zdobyć europejskie uprawnienia wraz z czeskim, a następnie ze słowackim związkiem chłodnictwa. Było to duże wyjście naprzeciw potrzebom polskiej branży chłodniczej i klimatyzacyjnej, która potrzebowała certyfikatów F-gazowych dla personelu do swojej pracy zgodnie z europejskimi standardami.

Teraz, PROZON wychodzi naprzeciw kolejnym wyzwaniom i potrzebom branży, jakie niesie za sobą wejście w życie rozporządzenia unijnego 2024/573, kontynuując europejski program szkoleniowy REAL Alternatives.

W ramach programu od lat doskonali techników z zakresu czynników palnych oraz dwutlenku węgla, skupiając się nie tylko na teorii ale przede wszystkim na doskonaleniu umiejętności praktycznych. Przygotowany został szereg materiałów i pomocy dydaktycznych, a starannie dobrana kadra szkoleniowa łączy wiedzę akademicką z wieloletnią praktyką. Kompleksowy program obejmuje takie zagadnienia jak bezpieczeństwo, automatyzacja i monitoring, testowanie i diagnostyka.

Szkolenia odbywają się w centrum szkoleniowym, wyposażonym w zaawansowane technologicznie obiegi chłodnicze. W Grabcach Józefpolskich powstał drugi oddział Fundacji PROZON, w którym wybudowano instalację do rozdziału mieszanin czynników chłodniczych w ramach projektu Refrigerants LIFE Cycle realizowanego w latach 2019-2024. Instalacja separacji pozwala na regenerację niemalże 100% odpadów czynników chłodniczych przekazanych do zagospodarowania i umożliwia ich ponowne wykorzystanie na rynku.

Główny proces to destylacyjny rozdział mieszanin na kolumnach rektyfikacyjnych skojarzony z procesem adsorpcji, co zapewnia wysoką skuteczność rozdziału. Zastosowana technologia otworzyła nowe możliwości współpracy firmom serwisowym. Dzięki zastosowanym metodom rozdziału nawet zmieszane czynniki chłodnicze mogą zostać rozdzielone, a ich składniki wykorzystane w procesie regeneracji. Rozwiązanie to jest szczególnie istotne ze względu na ograniczoną dostępność syntetycznych czynników chłodniczych w najbliższych latach. Beneficjentem tego procesu są zarówno firmy serwisowe jak i użytkownicy instalacji. Przekazywany do Fundacji PROZON odzyskany czynnik chłodniczy umożliwia przedłużenie życia instalacji napełnionych czynnikami chłodniczymi objętymi zakazami serwisowymi.

Druga część hali została przeznaczona na realizację projektu unijnego RE-ELECTRO 4 LIFE, który zakłada budowę zakładu przetwarzania ZSEE wraz z technologią diagnostyki do ponownego użycia zdemontowanych części z urządzeń ChiK. Wykorzystanie do naprawy odzyskanych części pozwoli na ograniczenie wytwarzanych odpadów oraz konieczność zakupu nowych urządzeń. To kolejna inwestycja Fundacji PROZON w model biznesowy gospodarki o obiegu zamkniętym, który zakłada przedłużanie życia odpadów. Obecnie trwają pracę instalacyjne elementów zakładu oraz optymalizacja technologii diagnostyki.

Działania podjęte przez Fundację PROZON w ostatnich latach są odpowiedzią na zmiany legislacji, rosnące oczekiwania klientów oraz potrzebę prowadzenia działalności w nowoczesny, odpowiedzialny sposób.

Igloo: Daria Wątroba, Marcin Kowacz, Bartłomiej Adamski

Fundacja PROZON: Paweł Mitkowski, Kamila Klubińska