Nowa certyfikacja F-gazowa – nadchodzące zmiany i perspektywa rynku

Joanna Ryńska

Wymagania wobec kompetencji branży chłodnictwa, klimatyzacji i pomp ciepła na rynku europejskim zmieniają się wraz z technologią i nowymi regulacjami. Każda osoba legitymująca się obecnie certyfikatem F-gazowym dla personelu będzie musiała zaktualizować swoje uprawnienia, nowi zaś adepci sztuki HVACR będą zdobywać certyfikaty dla personelu według nowych zasad. Jak i kiedy – to zagadnienie wciąż jest źródłem niejasności i nieprawdziwych informacji, a nawet polem do nadużyć.

Zgodnie z rozporządzeniem UE 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych (rozporządzeniem F-gazowym) [1] certyfikaty F-gazowe dla personelu wymagają aktualizacji do 12 marca 2029 r. Istotą procedury jest potwierdzenie kwalifikacji posiadacza certyfikatu także w zakresie czynników alternatywnych: palnych (certyfikaty A1 i A2, zróżnicowane zależnie od wielkości napełnienia urządzenia), dwutlenku węgla (certyfikat B), amoniaku (certyfikat C). Rozporządzenie F-gazowe stanowi, że aktualizacja ta może się odbyć poprzez wzięcie udziału w szkoleniu przypominającym lub przejście procedury ponownej oceny. Określenie zasady aktualizacji certyfikatów (szkolenie przypominające, egzamin czy oba zadania) leży w gestii każdego państwa członkowskiego. Druga ważna sprawa dotyczy terminowości certyfikatów dla personelu – będą one ważne przez 7 lat, a przedłużenie ważności certyfikatu będzie się również odbywać poprzez szkolenie przypominające lub egzamin [1, 2].

Kiedy będzie można zaktualizować certyfikat lub przedłużyć jego ważność?

Aby w Polsce zaczął obowiązywać „nowy” – czyli oparty na rozporządzeniu UE 2024/573 i odpowiednich rozporządzeniach wykonawczych UE – system certyfikacji, konieczne są następujące po sobie kroki prawne:

• wejście w życie polskiej ustawy wdrażającej zapisy rozporządzenia 2024/573, czyli ustawy F-gazowej [3]. Ustawa jest podstawą do wskazania jednostki certyfikującej;
• ustanowienie lub dostosowanie przez jednostkę certyfikującą programu certyfikacji – zgodnego z rozporządzeniem wykonawczym 2024/2225 – oraz powiadomienie Komisji Europejskiej o tym programie [2];
• wejście w życie polskiego rozporządzenia (wykonawczego aktu prawnego) określającego zasady egzaminowania i certyfikowania personelu, będącego następcą rozporządzenia [4].

Obecnie (maj 2026) nie został jeszcze opublikowany projekt nowelizacji ustawy (czyli wciąż jesteśmy przed pierwszym krokiem prawnym). Według informacji przekazanych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska projekt nowelizacji powinien zostać przekazany do konsultacji społecznych jeszcze w II kwartale 2026 r., proces legislacyjny powinien zakończyć się do końca 2026 r., a zatem nowy system certyfikacji powinien zacząć obowiązywać pod koniec 2027 r.

Do tego czasu obowiązuje i będzie obowiązywać system certyfikacji oparty na wcześniejszym rozporządzeniu F-gazowym (tj. rozporządzeniu UE nr 517/2014) [5], ustawie F-gazowej [3] i wydanych do niej aktach wykonawczych w obecnym kształcie, a zatem:

• jedyną jednostką uprawnioną do wydawania certyfikatów (jednostką certyfikującą) w Polsce jest Urząd Dozoru Technicznego; certyfikaty wydawane przez instytucje inne niż UDT są nieważne;
• dotychczas wydane certyfikaty F-gazowe są ważne i pozostają ważne na zasadach, na których zostały wydane;
• certyfikacja dla personelu obejmuje tylko pracę z F-gazami, a „nowa” certyfikacja, obejmująca oprócz F-gazów takie czynniki chłodnicze jak dwutlenek węgla (R744), węglowodory (m.in. propan R290) i amoniak (R717), jeszcze w Polsce nie obowiązuje.

Zamieszanie z nazewnictwem

W Polsce istnieją w tej chwili wartościowe, uniwersalne systemy certyfikacji kompetencji, stanowiące obiektywne potwierdzenie kompetencji osób pracujących w branży chłodnictwa, klimatyzacji i pomp ciepła. Zdobycie takiego certyfikatu może być kluczowe np. w przypadku osób zatrudnionych w organizacjach międzynarodowych czy zainteresowanych obiektywnym potwierdzeniem swoich kompetencji (np. na potrzeby procedur przetargowych czy zgodnie z wymaganiami inwestora). Przykładem jest certyfikacja prowadzona według normy PN-EN ISO 22712. Stanowi ona jednolite wytyczne o międzynarodowym zasięgu, obejmujące czynności i profile kompetencyjne personelu wykonującego prace związane z obiegiem chłodniczym urządzeń i instalacji chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła, z podziałem na poszczególne grupy czynników chłodniczych. W Polsce certyfikację według tego schematu prowadzi np. Centralny Ośrodek Chłodnictwa w Krakowie [6].

Uzyskane w takim schemacie certyfikaty kompetencji należy jednak odróżnić od certyfikatów dla personelu nadawanych na mocy ustawy F-gazowej (zasadnicze różnice podano w tabeli 1).

Rozporządzenie 2024/2225 przewiduje co prawda mechanizm zwolnienia z egzaminu lub zdawania egzaminu w ograniczonym zakresie, jeśli osoba ubiegająca się o certyfikat zdobyła wcześniej kwalifikacje, umiejętności i wiedzę równoważne z kwalifikacjami, umiejętnościami i wiedzą wymaganymi w rozporządzeniu [2]. Dziś nie wiemy jednak, czy polski ustawodawca zdecyduje się zezwolić jednostce certyfikującej na wprowadzenie takiego mechanizmu – a gdyby tak się stało, w jaki sposób osoba ubiegająca się o certyfikat będzie mogła potwierdzić zdobyte kwalifikacje, umiejętności i wiedzę. Dlatego trzeba jasno podkreślić, że obecnie żaden certyfikat kompetencji nie daje gwarancji, że legitymująca się nim osoba będzie zwolniona z obowiązku uzyskania bądź poszerzenia certyfikatu dla personelu, kiedy już zacznie obowiązywać w Polsce nowy system certyfikacji.

Uwaga także na „certyfikację”!

Na polskim rynku można spotkać oferty sugerujące, że dana jednostka (jako ośrodek szkoleniowy i oceniający) prowadzi szkolenia, a nawet egzaminy zgodne z „nową” certyfikacją. Obecnie żadne szkolenia – także te zachwalane jako „jedyne w Polsce” – nie przygotowują do egzaminu zgodnie z nowymi regulacjami unijnymi (tj. rozporządzeniem F-gazowym i rozporządzeniem wykonawczym 2024/2215) z bardzo prostego powodu – nie ma jeszcze polskich aktów prawnych, na podstawie których można by wskazać jednostkę certyfikującą upoważnioną do wydawania certyfikatów, która z kolei ustanawia i stosuje procedury wydawania, zawieszania i cofania certyfikatów [2]. Z tego samego powodu w Polsce nie ma obecnie żadnego „obowiązkowego” (uregulowanego prawnie) certyfikatu wymaganego przy pracy np. z czynnikami palnymi (grupa bezpieczeństwa A3).

Jak uzyskać „nowy” certyfikat już dziś

Dla osób, w których pracy ważne jest posługiwanie się nowymi certyfikatami dla personelu (np. pracują w firmach międzynarodowych lub w innych krajach na terenie UE), istnieje pewna, w pełni zgodna z prawem, furtka. W Polsce, tak jak i w innych krajach UE, na podstawie zasady wzajemnej uznawalności ważne są certyfikaty wydane na terenie innego państwa członkowskiego UE przez tamtejszą jednostkę certyfikującą. Swój system certyfikacji mają już m.in. Hiszpania czy Słowacja – zatem obywatel Polski, zdobywając certyfikat w jednym z tych krajów, dysponuje już dokumentem ważnym przez kolejne 7 lat na terenie całej Unii Europejskiej, bez konieczności ponownej weryfikacji po wejściu w życie polskiej ustawy.

Możliwość aktualizacji certyfikatu F-gazowego i zdobycie certyfikatu kategorii A1 (obejmującego pracę z F-gazami i węglowodorami) według zasad certyfikacji słowackiej zaproponowała pierwszej grupie kursantów w kwietniu 2026 r. Fundacja Ochrony Klimatu PROZON. Jest to kontynuacja działań z 2014 r., kiedy na tej samej zasadzie (oraz z tych samych powodów, tj. braku polskich aktów prawnych, nieubłaganie zbliżających się terminów oraz gotowego systemu certyfikacji) pierwsze certyfikaty, którymi legitymowali się polscy technicy, były wydane przez słowacką jednostkę certyfikującą.

Instytucją współpracującą z Fundacją PROZON jest Slovenský zväz pre chladenie, klimatizáciu a tepelné čerpadlá (Słowackie Stowarzyszenie Chłodnictwa, Klimatyzacji i Pomp Ciepła) – nie tylko ze względu na dotychczasowe pozytywne doświadczenia. Słowacki system certyfikacji jest bardzo wymagający, uzyskany certyfikat stanowi więc faktyczne potwierdzenie kompetencji w zakresie wszystkich czynności przewidzianych w art. 2 ust. 1 w odniesieniu do fluorowanych gazów cieplarnianych i węglowodorów [2]. Schemat słowacki to szkolenie, wymagający i transparentny egzamin teoretyczny, egzamin z zadań (według drukowanych schematów instalacji), egzamin praktyczny przy urządzeniach oraz późniejsze omówienie wyników zadań i egzaminu praktycznego przez egzaminatora i kursanta.

– Nawiązaliśmy współpracę z renomowaną jednostką certyfikującą na Słowacji, która kładzie nacisk na wiedzę oraz bezpieczeństwo pracy techników. Podobnie jak oni, skupiamy się na praktycznej części szkolenia, podczas której każdy uczestnik wykonuje zadania na rzeczywistych układach chłodniczych, zdobywając pewność i umiejętności niezbędne do bezpiecznej pracy – powiedziała Kamila Klubińska, Kierowniczka Działu Szkoleń Fundacji PROZON.

Procedura szkoleniowa i egzaminacyjna odbywa się w siedzibie Fundacji PROZON pod nadzorem online ekspertów słowackiego partnera, a osoby szkolące i egzaminujące po stronie polskiej (Polacy) są oficjalnymi trenerami partnera słowackiego. Certyfikat wydaje jednostka słowacka. To nietypowe, acz sprawdzone rozwiązanie może pomóc w sprawnej i rzetelnej certyfikacji licznej grupy techników czekających na odpowiednie podstawy prawne w Polsce.

Komentarz eksperta

Dominik Zasada – szef działu czynników chłodniczych w Linde Gas, jeden z trzech fundatorów PROZON Fundacji Ochrony Klimatu:

Ważność obecnych certyfikatów F-gazowych wkrótce wygasa, a wciąż brakuje polskich przepisów, na podstawie których instalatorzy mogliby zrealizować obowiązek nowej certyfikacji. Możemy się oczywiście obrażać na przepisy jako niesprawiedliwe – dopiero co się certyfikowaliśmy, a już trzeba to robić na nowo! – ale to nie zwalnia nas z ich wypełniania. Ustawodawca, o co jako branża apelujemy, powinien jak najszybciej dostosować nasze przepisy do obowiązującej legislacji europejskiej. Niespójność tych dwóch porządków prawnych bardzo utrudnia codzienne funkcjonowanie rzetelnym firmom, które chciałyby prowadzić biznes zgodnie z zasadami legalizmu i etyki biznesu.

Wspierając branżę, PROZON – jako awangardowy ośrodek szkoleniowy i egzaminacyjny – ponownie zdecydował się na wsparcie procesu certyfikacji w nowatorskim modelu. Umożliwiamy uzyskanie słowackiego certyfikatu kategorii A1 (F-gazy i węglowodory) w modelu podobnym do naszej inicjatywy sprzed 12 lat. Wtedy do porządku prawnego wchodziła certyfikacja F-gazowa, a podobnie jak dziś, Słowacja przygotowała akt prawny implementujący unijne rozporządzenie F-gazowe dużo wcześniej niż Polska. Sam uczestniczyłem w pierwszym szkoleniu w 2014 r. Dziś oceniam, że była to ogromna szansa dla przedsiębiorców, aby płynnie dostosować się do zmieniającej się rzeczywistości i sprostać nowym przepisom.

Słowacy bardzo ambitnie podchodzą do sprawdzenia kompetencji instalatorów, co jest bliskie wartościom PROZON. Zgodnie z rozporządzeniem F-gazowym przedłużenie ważności certyfikatu i uzupełnienie kompetencji może odbyć się przez szkolenie uzupełniające lub ponowny egzamin. Słowacy wybrali egzamin – jest to większe wyzwanie dla instalatorów, ale w przypadku czynników palnych sprawdzenie uzyskanej wiedzy jest po prostu bezpieczniejsze dla samych fachowców i ich klientów. Liczymy się oczywiście z możliwymi głosami krytyki, że utrudniamy i nie wyrównujemy szans – ale my „tylko” pamiętamy o tym, czym kończy się brak wiedzy i świadomości ekologicznej. Nie sięgamy po rozwiązania połowiczne, tak jak nie możemy zrobić na wpół dobrej instalacji na gazy palne.

Jako PROZON mamy nadzieję, że przekonamy wielu fachowców do zmierzenia się z certyfikacją już dziś, bo do 2029 r. czasu jest mało, a osób podlegających temu obowiązkowi – wiele. Znów może pojawić się problem nielegalnych praktyk w certyfikacji – zapytam jednak, po co w tym uczestniczyć? Każdy, kto decyduje się na zakup certyfikatu – ale też np. na zakup nielegalnego czynnika chłodniczego (co również jest znaczącym problemem branży) – tym samym decyduje się na prowadzenie przedsiębiorstwa nielegalnie. A na to nie pozwala etyka biznesu.

Tabela 1. Porównanie certyfikatów kompetencji i certyfikatów dla personelu wydawanych na podstawie ustawy F-gazowej

Źródło: opracowanie własne.

Literatura

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych, zmieniające dyrektywę (UE) 2019/1937 i uchylające rozporządzenie (UE) nr 517/2014 (Dz.Urz. UE L 150 z 20.5.2014, s. 195–230).
2. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/2215 z dnia 6 września 2024 r. ustanawiające, na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573, minimalne wymogi dotyczące wydawania certyfikatów osobom fizycznym i prawnym oraz warunki wzajemnego uznawania takich certyfikatów w odniesieniu do stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła, organicznych obiegów Rankine’a i agregatów chłodniczych samochodów ciężarowych chłodni, przyczep chłodni, samochodów dostawczych chłodni, kontenerów intermodalnych oraz wagonów kolejowych zawierających fluorowane gazy cieplarniane lub rozwiązania alternatywne, a także uchylające rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/2067 (Dz.Urz. UE L, 2024/2215, 9.9.2024).
3. Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych (t.j. Dz.U. 2020 poz. 2065).
4. Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie egzaminowania i certyfikowania personelu w zakresie fluorowanych gazów cieplarnianych i substancji kontrolowanych (Dz.U. 2017 poz. 2402).
5. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 517/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 842/2006 (Dz.Urz. UE L 150 z 20.5.2014, s. 195–230).
6. Gratkowski Miłosz, Szczepański Bogdan: Kompetencje personelu w obszarze chłodnictwa, klimatyzacji i pomp ciepła zgodnie z ISO 22712, „Rynek Instalacyjny” 2025, 10.
7. Urząd Dozoru Technicznego, Rejestr certyfikatów dla personelu, https://www.udt.gov.pl/wykazy/REJ_FGAZ.html (dostęp: 15.05.2026).
8. Jak dostosować system certyfikacji osób i firm działających w sektorze chłodnictwa i klimatyzacji do wymagań Rozporządzenia 2024/573 w sprawie F-gazów? Materiały ze spotkania dyskusyjnego, 4.10.2024.
9. Materiały firm i instytucji: Centralny Ośrodek Chłodnictwa, Krajowe Forum Chłodnictwa, Polskie Stowarzyszenie Rozwoju Technologii Pomp Ciepła, PROZON Fundacja Ochrony Klimatu, Urząd Dozoru Technicznego, Urząd Regulacji Energetyki.

Źródło: Joanna Ryńska (z komentarzem Dominika Zasady, Linde Gas / PROZON), „Rynek Instalacyjny” 5/2026. rynekinstalacyjny.pl

Udostępnij artykuł: