Prawo do naprawy – nowy impuls dla gospodarki o obiegu zamkniętym

Prawo i środowisko

Sama poprawa poziomu recyklingu nie wystarczy, aby skutecznie ograniczyć ilość odpadów i zużycie surowców w Europie. Coraz większy nacisk kładzie się dziś na wydłużanie życia produktów poprzez ich naprawę, modernizację oraz ponowne wykorzystanie. Właśnie temu służy unijna dyrektywa Right to Repair (R2R), która ma zmienić sposób funkcjonowania rynku urządzeń elektrycznych i elektronicznych.

Państwa członkowskie Unii Europejskiej mają czas do końca lipca 2026 roku na wdrożenie nowych przepisów do krajowych systemów prawnych. Choć w Polsce proces legislacyjny nadal trwa, kierunek zmian nie budzi wątpliwości. Nowe regulacje mają zachęcać konsumentów do naprawiania sprzętu zamiast kupowania nowych urządzeń, a producentów zobowiążą do zapewnienia dostępu do części zamiennych oraz usług serwisowych przez dłuższy okres.

Koniec dominacji recyklingu

Przez lata recykling był podstawowym sposobem zagospodarowania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Dzięki niemu odzyskiwano cenne surowce, takie jak metale, szkło czy tworzywa sztuczne. Obecnie jednak coraz większą rolę odgrywa ponowne wykorzystanie produktów i ich elementów.

Model reuse pozwala zachować wartość już wyprodukowanych komponentów bez konieczności ich rozdrabniania i ponownego przetwarzania. To rozwiązanie korzystniejsze zarówno dla środowiska, jak i gospodarki, ponieważ ogranicza zużycie energii, zmniejsza zapotrzebowanie na nowe surowce oraz redukuje emisje związane z produkcją kolejnych części.

Trzy dekady doświadczeń Fundacji PROZON

Zmiany wpisują się w działalność Fundacji Ochrony Klimatu PROZON, która od blisko 30 lat zajmuje się odzyskiem i regeneracją czynników chłodniczych wykorzystywanych w branży chłodniczej oraz klimatyzacyjnej. Organizacja realizowała założenia gospodarki o obiegu zamkniętym na długo przed tym, zanim koncepcja GOZ stała się jednym z głównych kierunków polityki środowiskowej Unii Europejskiej.

Początki działalności Fundacji były związane z realizacją zobowiązań wynikających z Protokołu Montrealskiego. Celem było stworzenie w Polsce skutecznego systemu odzysku i regeneracji substancji chłodniczych, aby ograniczyć ich emisję do atmosfery i maksymalnie wykorzystać istniejące zasoby. Dziś te same założenia stanowią fundament europejskiej strategii zrównoważonego rozwoju.

Prawo do naprawy zmieni sposób projektowania urządzeń

Nowe przepisy mają wydłużyć okres użytkowania produktów oraz ograniczyć ich przedwczesne wycofywanie z eksploatacji. Jednym z mechanizmów będzie wydłużenie odpowiedzialności sprzedawcy za zgodność towaru z umową o dodatkowy rok w sytuacji, gdy klient zdecyduje się na naprawę zamiast wymiany urządzenia.

Producenci zostaną również zobowiązani do zapewnienia dostępu do części zamiennych, udostępniania informacji serwisowych oraz oferowania napraw w rozsądnych cenach. Regulacje obejmą m.in. lodówki, pralki, zmywarki, telefony komórkowe, wyświetlacze elektroniczne oraz rowery elektryczne.

To oznacza odejście od modelu, w którym sprzęt projektowano głównie z myślą o sprzedaży nowych urządzeń. Coraz większego znaczenia nabierze możliwość łatwego serwisowania, wymiany poszczególnych podzespołów oraz wydłużania cyklu życia produktów.

Reuse jako kolejny etap gospodarki cyrkularnej

W gospodarce o obiegu zamkniętym recykling pozostaje ważnym elementem systemu, jednak powinien być stosowany dopiero wtedy, gdy naprawa lub ponowne wykorzystanie nie są już możliwe.

Takie podejście stanowi podstawę projektu RE-ELECTRO 4 LIFE realizowanego przez Fundację PROZON. Jego celem jest stworzenie systemu pozwalającego odzyskiwać nie tylko surowce, ale również sprawne komponenty pochodzące z wycofanych z eksploatacji urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych.

Projekt zakłada budowę specjalistycznej linii technologicznej umożliwiającej dokładny demontaż urządzeń. Każdy odzyskany element zostanie poddany ocenie technicznej, a części spełniające wymagania jakościowe będą mogły ponownie trafić na rynek jako pełnowartościowe części zamienne.

Takie rozwiązanie znacząco wydłuży okres eksploatacji urządzeń. W wielu przypadkach awarii ulega jedynie pojedynczy podzespół, podczas gdy pozostałe elementy nadal pozostają w pełni sprawne i mogą służyć przez kolejne lata.

Jak będzie funkcjonował system RE-ELECTRO 4 LIFE?

Podstawą projektu jest ręczny demontaż urządzeń, który pozwala odzyskać znacznie więcej wartościowych komponentów niż standardowe metody mechanicznego przetwarzania odpadów.

Każda część przejdzie szczegółową diagnostykę techniczną. Po pozytywnej ocenie otrzyma odpowiednią dokumentację i zostanie dopuszczona do ponownego wykorzystania podczas napraw urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych.

Integralnym elementem przedsięwzięcia będzie również odzysk czynników chłodniczych, które trafią do funkcjonującej już instalacji Refrigerants LIFE Cycle zajmującej się ich separacją i regeneracją. Dzięki temu oba projekty stworzą spójny model gospodarki cyrkularnej dla całej branży.

Instalacja Refrigerants LIFE Cycle działa już od kilku lat i systematycznie zwiększa skalę przetwarzania odzyskanych czynników chłodniczych. Zdobyte doświadczenia stanowią podstawę do wdrażania kolejnych rozwiązań opartych na ponownym wykorzystaniu zasobów.

Naprawa stanie się standardem

Eksperci wskazują, że prawo do naprawy będzie miało długofalowy wpływ na funkcjonowanie rynku. Wzrost cen surowców, konieczność ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz coraz bardziej rygorystyczne wymagania środowiskowe sprawiają, że wydłużanie życia produktów staje się nie tylko korzystne dla środowiska, ale również ekonomicznie uzasadnione.

Jak podkreśla Krzysztof Grzegorczyk, prezes Fundacji Ochrony Klimatu PROZON, organizacja od trzech dekad pokazuje, że odpady mogą stanowić wartościowy zasób. Rozwiązania, które kiedyś były postrzegane jako innowacyjne, dziś stają się jednym z filarów europejskiej polityki środowiskowej.

Celem Fundacji jest stworzenie kompleksowego systemu, w którym urządzenia, części zamienne i czynniki chłodnicze pozostają w obiegu jak najdłużej. Kluczowe znaczenie będzie miało stworzenie infrastruktury obejmującej zbiórkę zużytego sprzętu, diagnostykę, naprawę, magazynowanie oraz ponowne wprowadzanie komponentów do obrotu.

Kierunek przyszłości

Projekt RE-ELECTRO 4 LIFE znajduje się obecnie w fazie rozwoju, jednak jego założenia są w pełni zgodne z nowymi europejskimi regulacjami dotyczącymi gospodarki o obiegu zamkniętym.

W dłuższej perspektywie podobne inicjatywy mogą stać się standardem funkcjonowania całej branży chłodniczej i klimatyzacyjnej. Zamiast opierać rozwój wyłącznie na produkcji nowych urządzeń, coraz większą rolę będą odgrywać naprawy, regeneracja oraz ponowne wykorzystanie istniejących zasobów. To rozwiązanie, które pozwala jednocześnie ograniczać ilość odpadów, zmniejszać zużycie surowców i budować bardziej zrównoważoną gospodarkę.

Źródło: https://portalkomunalny.pl/plus/artykul/co-naprawi-prawo-do-naprawy/